ШУУД: Эрдэмтэн С.Сэргэлэн: Бид Хүннү бичгийг тайлж түүхэн нээлт хийж чадлаа

МУ CONTENT

Шинэ мэдээ

Видео мэдээ, Сонирхолтой

ШУУД: Эрдэмтэн С.Сэргэлэн: Бид Хүннү бичгийг тайлж түүхэн нээлт хийж чадлаа

 

2000 жилийн тэртээ Хүннү төр зохиож ашиглаж байсан Хүн бичгийг тайлсан талаараа “Сэргэлэн интернэшнл экспедишн” ТББ-ын эрдэмтэд өнөөдөр мэдээлэл хийлээ.

Тус ТББ-ын тэргүүн Эх сурвалжид Хүн бичиг хэмээн бичигдэж дурдагдсаар ирсэн энэ бичгийг Хан улсынхан Ху хэмээн нэрлэж бичиж үлдээсэн байдаг. Энэ бичгийг Монгол Улсын түүх, архелоги, хэл бичгийг салбарын 12-ын эрдэмтэн одоогоор сураад байна. Хүмүүс хэлэх байх. Энэ бичгийг олон жилийн өмнө өөр эрдэмтэд тайлчихсан шүү дээ. Та нар юугаа нээсэн юм гэж шүүмжилж магадгүй. Энэ бичгийг персүүд тайлах гэж оролдоод чадаагүй. Бид энэ бичгийг тайлснаар юуг нээсэн бэ гэхээр Хүн бичгийн суурь шинжийг тодорхойлж чадсан” гэв.
УБИС-ийн эрдэмтэн, дэд доктор Д.Эрдэнэбаатар “Яагаад энэ бичгийг би нээлтийн хэмжээнд авч үзсэн бэ гэхээр Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт байгаа хадны бичгийг харь бичиг хэмээн үзэж, тайлах гэж оролдсоор ирсэн. Гэвч дэлхийн хаана ч манай улсад байдаг шиг том хэмжээний Хүн бичгийн олдвор байдаггүй юм. Бидний өвөг дээдсийн үлдээсэн хадны бичгийг бид бусдаас зээлж хэрэглээгүй. Харин бидний өөрсдийн өв соёл байж. Бидний хийсэн энэ ажил монголын түүх, хэл шинжлэлийн ухаанд гарсан нээлт гэж үзэгдэх ёстой хэмээн бодож байна” гэлээ.

Түрэг, Уйгар, Кидан, Жужан зэрэг улс манайд улсад ноёлж байсан, их олон бичгийг ашиглаж байсан хэмээн яриад байдаг. Сүүлийн 100 жилд л гэхэд Орос бичиг авч ашиглалаа. Тэгэхээр өв соёлоо сэргээж, үндэсний бичгээ шамдан суралцая гэж уриалж байна” гэсэн юм.

МҮАН-ын Нарийн бичгийн дарга, Хүн бичгийн анхны төгсөгч Б.Цогтгэрэл “Түрэг хааны хөшөө, Гол тэгининий хөшөө гэх мэт түүхэн дурсгалт бичээсийг турк болон бусад улсын хүнээр уншуулбал 100 үгнээс 5 үгийг нь л уншиж чадах байх. Тэд тэмдэгтийг нь танихаас биш агуулгыг нь огт ойлгохгүй байсаар ирсэн. Гэтэл бид тэмдэгт төдийгүй цаад утга агуулгыг нь тайлж уншиж чадлаа. Үүнээс үзвэл дээр өв дурсгалын бичээс нь Монголын өв соёл юм байна гэдэг нь харагдаж байна. Энэ төөрөгдлийг бид одоо төрийн төвшинд анхаарч авч үзэж Монголын түүхэн дурсгал байсныг зөвшөөрөх ёстой” гэв. Хурлын дараа эрдэмтдээс “Та бүхний энэ нээлтийг ШУА-аас албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн үү” хэмээн асуухад Эрдэмтэн С.Сэргэлэн “Өнгөрсөн жил ШУА-ын эрдэмтэд бидэнтэй нэг удаа уулзаад зугтаасан. Яагаад гэхээр тэдний хэлний мэдлэг мэргэжил маш сул, багшийнхаа консвектээс хэтрэхгүй хүмүүс байсан учраас ойлгоогүй” гэв.

Санал болгох

8 Сэтгэгдэл

  1. Нармандах

    Ямар сайхан мэдээ вэ. Би оюутан хүн. Гадаадын сурагчидтай онлайнаар харилцхад хэлний тал дээр монголыг мэддэг хүүхдүүд яагаад монголчууд өөрсдийн бичиг үсгийг ашигладаггүй юм бэ гэж асуух асуулттай цөөнгүй таарч байсан. Хэрвээ бид өөрсдийн үсэг, Соёлын үнэт өвөө ашиглана гэвэл энэ нь миний хувьд үнэхээр баяртай мэдээ байх болно. Бас бусад үе тэнгийнхэн маань зөвөөр хүлээж авна гэдэгт итгэлтэй байна...

    1. Зочин

      Яацарсан сэхээрдэггүй оюутан бэ

  2. зочин

    Хүннү бичгийг тайлж чадсанд талархаж байна. хэвлэлийн бага хурал хийх дэ ээрч гацдаггүй нүд ам нь татвалздаггүй нэгнээр мэдээлэл хийлгэж бай

  3. eric

    Нэг л юм ойлго хөнгөхөөн шиг...Хүннү гэдэг үгийг л анзаар...Монгол хүмүүс Хүмүүн буюу Хүн гэж ярилцдагийг ухаж ойлгоход л хангалттай...энэ юу гэсэн гаргалгаа байх ёстой вэ...Монгол хүн тэр байтугай хүн чөтгөрөөс ялгарах гол шинж бол “Хүн” гэж нэрийддэг хамар доорхи, дээд уруулын хонхорыг бас юу гэж тайлах вэ...боддоо, хардаа...ийм л агуу, бусад ард түмэнээс ялгаатай шинжтэй хэллэг юутай холбогдож байна...

  4. Цуужэ

    Өөрөө өөртөө генералисмус цол олгодог шиг л

  5. би

    сайхан аашах юмаа хөвсгөл гэдэг тэгвэл юу гэсэн үг үү цаашлаад увс буйр хяргас цааш нь асуух уу яах уу?

    1. Зочин

      ali neg ontsogoos xarval yu gej ch tailbarlaj bolno.zaaval tureg xeleer tailbarlax albagui.Jishee ni Xuvsiix xuvs,gol mornii gol,niileed xuvsgul... xarin tanai kuli gedeg chin yavj yavj manai khun-mongol xelnii gol gedeg ugnees ugshiltai l bolj taarch bna daa.....

  6. Эрдни Бакалдыков

    Материал из Википедии — свободной энциклопедии Сравнительно-историческое языкознание (также лингвисти́ческая компаративи́стика) - область лингвистики, посвящённая прежде всего родству языков, которое понимается историко-генетически (как факт происхождения от общего праязыка). Сравнительно-историческое языкознание занимается установлением степени родства между языками (построением генеалогической классификации языков), реконструкцией праязыков, исследованием диахронических процессов в истории языков, их групп и семей, этимологией слов. Сравнительно-историческое языкознание на протяжении XIX века было господствующим разделом лингвистики. Раздел сравнительно-исторического языкознания, занимающийся дальним языковым родством, - макрокомпаративистика. ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ Древнеегипетский язык относят к афразийской семье языков, которая в свою очередь иногда включается в более общее образование - ностратическую макросемью языков, объединяющую индоевропейскую, картвельскую, уральскую, дравидийскую и алтайскую семьи. ▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬ Монголоведение изучила как монгольские народы, так и их предков - хунну, дунху, сяньби. На этом историческая судьба наших предков далее не прослеживается. Тем не менее, мне удалось найти, что сравнительно схожие слова с калмыцкими существовали в Древнем Египте. Привожу несколько схожих слов – Нафр, Нефер (др.егип.- красивый) Натр (калм.- красивый) Сех (др.егип.- навес) Сег (калм.- навес) Пер (др.егип.- дом); Пер Менту, Гермонт (дом Монту) Гер (калм.- дом) Сесен (др.егип.- цветок лотоса) Цецг (калм.- цветок) Птах (др.егип.- бог-творец) Бүтәх; Бүтәгч (калм.- творец) Ре, Ра (др.егип.- бог солнца, солнце, полуденное солнце, полдень, день) Ора (калм.-1) вершина; верх; верхушка; макушка. 2) купол, крыша, кровля. 3) астр.- зенит) Өр (калм.- середина, центр) Унг, Унги, Унег (др.егип.- отпрыск, потомок) Уӊг (калм.- корень) Уӊг-Дəӊг (калм.- поколение, потомство) Унһн (калм.- исконный, потомственный, наследственный; родной) Ут (др.егип.- кожа, шкура бога Анубиса) Уут (калм.- кожаный мешок) Бехен (др.егип.- опора, опоры) Бахн (калм.- столб, колонна, опорная балка) Мен (др.егип.- вечно) Мөңк (калм.- вечно) Wdf (др.егип.- задержка, быть вялым, с опозданием, быть слабым от ран) Удх (калм.-1- медлить, мешкать, задерживаться. 2- замедляться, затягиваться) Удах (калм.- замедлять, затягивать) Удан (калм.-1) 1- медлительный; мешкотный. 2- затяжной, длительный, продолжительный. 2) 1- медленно, вяло. 2- долго, длительно) Ударльг (калм.- медлительный, нерасторопный, вялый) Wnt (др.егип.- что) Йуун (транслит. с тод бичг – что) Юн (калм.- что) Бух, Бухис (др.егип.- бык, бычок) Бух, Бухс (калм.- бык, быки) Ха (др.егип.- ложное филе) Хопеш (др.егип.- передняя нога бычьей туши употребляемая в ритуале оживления) Ха (калм.- передняя нога туши) Би (др.егип.- духовное «Я», душа сохранившая свою индивидуальность) Би (калм.- я, индивидуальность, личность) Икер, Акер (др.егип.- львы близнецы Шу и Тефнут, либо пара львов с именами вчера и сегодня) Икр (калм.- близнецы, двойня) Иукерт, Аукерт (др.егип.- некрополь, царство мёртвых) Үкәр-т (калм.- могила, кладбище, могильник) Шенти (др.егип.- набедренная повязка) Шантг (калм.- трусы) bAg (др.егип.- густая жидкость) Баг (калм.-1)1- группа; отряд. 2- команда. 3- шайка. 4- связка, пучок; прядь. 5- стая. 6- куча. 7- клуб, клубы. 2)1- групповой. 2- густой) Баш (калм.- густой, сгущённый) Hbsw (др.егип.– одежда) Hbs (др.егип.– одевать) Хбсуи (др.егип.- одевает) Хувц//Хувцн (калм.-1- одежда. 2- обмундирование) Хувцлх (калм.-1- надевать, одеваться. 2перен.- приобретать, закупать одежду) Хубцасун (транслит. с тод бичг – одежда) Хубсаһан (бур.– одежда) Хубсалха (бур.– одеваться)

Сэтгэгдэл үлдээх